Author

Ууланд алхахад биеэ хэрхэн дасгалжуулах вэ?

Та магадгүй “ууланд хэд алхаад л бэлтгэл болчих юм биш үү?” гэж асуух байх. Энэ мэдээж сайн. Хэрэв хол зайн, өдөр дараалсан, өндөр уулын алхалтууд хийх бол нэмэлт бэлтгэл хийвэл дээр.

Таньд зориулж бие, хөлийн булчингийн хүчийг нэмэгдүүлэх, тэсвэр суулгах хялбар 8 дасгалыг цувралаар танилцуулая.

  • Мөрний болон доод мөчдийн булчинг тэнцүү хөгжүүлж, нурууны даацыг сайжруулах
  • Тэнцвэрээ сайжруулж, хазгай газрыг амархан туулах
  • Кардио буюу зүрх, судас амьсгаагаа сайжруулах зэрэг эерэг үр дүн эдгээр дасгалууд таньд авчирна.

1.Үсрэлттэй суулт

Аарцагийн болон хөлний бүх булчинд маш сайн дасгалд тооцогддог учир олон дасгалын бүрэлдэхүүнд ордог. Дасгалдаа үсрэлт нэмсэн нь доод хөлний хүчийг цааш хөгжүүлэхэд тусална.

  • Хөлдөө мөрний хэмжээтэй зай авч 2 гуяа газартай параллель болтол доош сууна.
  • Цээж эгц, хөлийн ул шалан дээр бүтэн гишгэнэ.
  • Байрлалаа зөв авсаны дараа хамаг хүчээр дээш үсэрнэ.
  • Зөөлөн газардаж, эхний байрлал руу шилжинэ.
  • Дасгалыг 15-20 удаагийн давталттай хийнэ.

2. Ташаа эргүүлэх дасгал

Биеийн жингийн ихэнх нь ташаан яс дээр төвлөрдөг. Тэдний тогтвортой байдал, даацыг сайжруулахын тулд өгзөг болон бусад булчингуудыг энэ дасгал нь ажиллуулна.

  • Зүүн хөл дээрээ зогс.
  • Биеийг урагшаа бөхийлгөж, баруун хөлөө арагш өргөнө.
  • Өргөсөн хөл талын ташааг өргөсөн чиглэл рүү эргүүлнэ.
  • Өгзөгний булчинг чангалж эргүүлээд биеэ шулуун байлга.
  • Хажуу тал бүр дээр 10-15 удаа давтана.

Зөвлөмж: Тэнцвэрээ олоход хэцүү байгаа бол сандлын араас бариад хийж болно.

Дараагийн дугаараар “тавцант гишгүүр, өсгий буулгах” зэрэг 3,4-р дасгалуудыг танилцуулна.

Олсонд орох нь аюулгүй юу?

Амь холбосон нэг олсныхон хэмээн уулчид авиралтын дараа аяллаа дурсан суух дуртай. Нээрээ л үхэл амьдралын зааг дээр хамтдаа байсан тэрхүү мөчүүдэд нэгэндээ урам зориг хайрласан хамтын ажиллагаа, бие биенээ гэсэн сэтгэл зүрх шингэсэн байдаг.

Олсонд орох аюулгүй ажиллагаа нь нарийн дүрэмтэй бөгөөд манайд илүүтэй тохиолддог олон гишүүд бүхий үндсэн хоёр нөхцөл байдал нь:

  1. Мөсөн голоор явах
  2. Өндөр ууланд цас голдуу замаар техникийн бус авиралт хийх болно.

Цөөн гишүүдтэй цас, мөсөн гадаргууд техникийн авиралт хийх арга ажиллагаа арай өөр тул энд дурьдахгүй.

Тэгвэл олсонд орсон л бол аюулгүй гэсэн үг үү?

Үнэндээ энэ багийн гишүүдийн ур чадвараас шууд хамаарах зүйл. Нэг олсонд өөрийгөө болон бусдыгаа уулын уруу унах үед хамгаалах чадваргүй гишүүд олон байвал харин ч илүү эрсдэлтэй. Уулын хөтөч олон хүнийг тогтоож дийлэхгүй.

  1. Мөсөн гол

Мөсөн голын хувьд хэвтээ чиглэлд тэгш голдуу гадаргуугаар явдаг бөгөөд хэн нэгэн нь ангалд унахад бусад нь олсонд татагдан чирэгддэг. Тиймээс багийн гишүүдийн тогтоох ур чадвараас гадна биеийн жин үүнд хэрэг болдог гэсэн үг.

Мөсөн голын мөс маш олон жилийн туршид үүсч өндөр даралтаар шахагдан бетон мэт хатуурсан байдагаас цас багатай гадаргууд мөсний сүхийг зоон тогтоох боломж бараг байдаггүй.

Тиймээс мөсний тах болон хоорондын аюулгүй зайнд илүүтэй найдах хэрэгтэй ба нэг нь унахад өөрсдөө татаж дийлэхгүй бол ангалаас аврах энгийн системийг мөсний шруп зоон угсран, унасан хүнээ татаж гаргах хэрэгтэй болно.

Олс: 30-50 метрийн олсууд тохирох бөгөөд хөнгөнийг бодож заавал 9 мм-ийн дан гэхгүй 8 мм-ийн хагас болон хос олс хэрэглэж болно. Учир нь дугтралтын хүч хөндлөн чиглэлд илүүтэй үүсдэг тул уналтын хүч харьцангуй сул.

Багийн гишүүдийн тоо: Ер нь 3-4 хүн хамгийн тохиромжтой. Цөөн хүн (2-3) бол илүү хурдан, олон (4-6) бол илүү найдвартай бөгөөд унасан хүнээ олуулаа татахад илүү амар байх болно. Болж өгвөл 6-аас илүү байлгах хэрэггүй (аялал удааширна).

Хоорондын зай: Хоёр хүн явж байгаа бол илүү хол буюу багадаа 12-15 м, гурав бол 10 метр, харин түүнээс дээш бол 7-8 м байхад болдог.

Ангалд унах үед намайг татаад авна гэж бусдад найдалгүй өөрийгөө ангалаас гаргах техник, (пруссик туслах олс зэрэг нэмэлтүүдийг хэрэглэх) арга ажиллагаанд суралцах л хэрэгтэй.

Мөн унасан нэгэнээ татах энгийн 3:1, 5:1, 7:1-р хүч хожих систем угсраад сурчвал илүүдэхгүй.

Үргэлжлэл…Өндөр ууланд олсонд орох.

Ууланд юу өмсөх вэ – 2. Mid Layer буюу дундын давхарын хувцас

Үргэлжлэл:

Урт ханцуйтай дотуур цамц, урт дотуур өмд

Hүцгэн бие дээрээ шууд өмсөх энэ цамц өмд нь хүйтэнд (эсвэл бээрэг бол) заавал өмсөх хувцас мөн. Уутан хөнжилдөө өмсөөд унтахад дулаан, өглөө босоод хүйтэн майханд тайлж солих шаардлагагүй шууд дээр нь бусад хувцасаа өмcчихнө.

Өмд нь хөдөлгөөн тушиж алхалт, авиралтад бага зэрэг тээртэй санагдаж магад. Зарим хүмүүс чөлөөтэй хувцаслах дуртай, бие барьсан хувцасанд дургүй байдаг. Гэхдээ өндөр ууланд авирах бол дасахаас аргагүй.

Оймс

Уулын зориулалтын оймс тусгай материалаар хийгддэг. Хэзээ ч хөвөн даавуун оймс хэрэглэж болохгүй (зөвхөн синтетик эсвэл ноос). Ийм оймс гутал дотор холбирч бөөгнөрдөггүй, оёдол нь хүртэл хөл нухаж холгохгүй гаднаа байдаг.

Мөн уулын оймсыг давхарлаж өмсөж болдоггүй байна. Хэдэн нөөц оймс авч явах нь таны хэрэг боловч хамгийн багадаа 1-2 илүү байх хэрэгтэй. Нар гарахгүй, өдөр дараалсан нойтон борооноор чийгтсэн оймс хатаж өгөхгүй, ганц илүү оймс багадах тохиолдол бий. Ямартай ч хамгийн сайнаас сонгож, чанартайг авах нь зөв.  

Дунд давхарын буюу Mid Layer хувцас

Эхний биеийн давхарын дотуур хувцас хөлс чийгийг өөртөө шингээж гадагш дамжуулан гаргах үндсэн үүрэгтэй бол дунд давхарын хувцас нь биеийн дулааныг хадгалж, даарч жиндүүлэхгүй байх үндсэн үүрэгтэй.

Ийм төрлийн хувцас маш олон байдаг ба дийлэнх нь Fleece буюу хиймэл ноосон, ус салхи нэвтрүүлэхгүй Softshell-хамгаалалтийн хувцасууд байдаг.

Fleece буюу хиймэл ноосон хүрэм

Хөнгөн ийм хүрэмийг дотуур хувцасны (base layer) гадна шууд өмсөхөд тохиромжтой, тайлж өмсөхөд хурдан амар байдаг. Ер нь уулчин бүрт заавал байх ёстой гэж болно. Жишээ нь Fleece hood jacket Rab -ийг uulchin.mn сайтын худалдаа цэсээс үзнэ үү.

Soft-shell хүрэм болон өмд

Хиймэл ноосон fleece хүрэмийн оронд өмсөж болох бороо, ус, салхинаас хамгаалах энэ хүрэм нь илүү дулаахан бөгөөд амьсгалдаг тул хөлс чийгийг гаргадаг. Харин өмдийг нь энгийн алхалтын өмдний оронд аялал анх эхлэхээс өндөр уулын оройд гарах хүртэл өмсөж болох бөгөөд ер нь өмдийг аяллын явцад байнга солиод байх боломжгүй, төвөгтэй байдаг талтай.

Тиймээс сунамтгай бөгөөд ус, салхины хамгаалалттай ийм өмд нь авиралтын явцад уулын нөхцөл болон цаг агаар өөрчлөгдөхөд хамгийн тохиромжтой бат бэх хувцас юм. Жишээ нь Soft Shell Pant Salewa -ийг uulchin.mn сайтын худалдаа цэсээс үзнэ үү.

Үргэлжлэл бий…

Ууланд юу өмсөх вэ – 1. Base layer буюу биеийн давхарын хувцас

Өндөр уулын оргил хүрэх замд та цаг агаарын янз бүрийн нөхцөлд амар хэцүү төрөл бүрийн замыг туулах хэрэгтэй болдог. Доор халуун бүгчим байснаа өгсөх тусам сэрүүсч цас мөс таныг угтана.

Ая тухтай аялж, авирахын тулд сонгино мэт үе давхрагатай хувцаслаж, хөлөрч норохоосоо өмнө үргэлж өмсөх тайлах дэс дарааллыг давтах хэрэгтэй болно.

Гэхдээ олон төрлийн хэрэгтэй хэрэггүй хувцас байсанаас цөөхөн бөгөөд чанартай, брендийн сайн хувцас өөрт байх нь илүү дээр.

Тэгвэл хувцаслахдаа юуг анхаарвал зохилтой вэ?

Цаг агаар хурдан өөрчлөгдөж болзошгүй. Хэдийгээр мэдээгээр цаг агаар сайхан нартай дулаан хэмээн зарласан байсан ч өндөр ууланд байдал хурдан өөрчлөгддөг тул нөөц хувцас хэрэгсэл заавал аваарай.

  • Жин болон тав тух. Хэдийгээр илүү ачаа чирж өөрийгөө зовоомооргүй байсан ч даарч хөрөөд тав тухгүй бас явмааргүй л байгаа. Дулаалга сайтай, зузаан хүрэм харамсалтай нь хүнд бас овортой. Таньд өөрийн болон бусдын туршлага энд тус болох бөгөөд илүү бодитойгоор бодож шийдэх хэрэгтэй.
  • Хэрэглээнд илүү нийцэх хувцас. Уулын хувцас олон үзүүлэлттэй. Үүнд халаасны байршилаас эхлүүлээд агааржуулах нүх, онгорхой, юүдэн, нар, салхины хамгаалалт, цахилгааны чанар, битүүмж, зузаан нимгэн гэх мэт орно. Яг тухайн хэрэглээнд хэрэг болох зөв үзүүлэлт, тоноглолтой л хувцасаа олж авах хэрэгтэй. Тэрнээс 4000 метрт авирах гээд 8000 метрийн хувцас хайх хэрэггүй. Мэдээж үнэ мөнгөний асуудал ч энд хамаатай.
  • Материал. Хувцасны материал бол хамгийн чухал зүйлийн нэг мөн. Хөвөн даавуун хувцастай хөлөрч нороод явах тусгүй зүйл. Хурдан хатах синтетик, нейлон, полистр хувцас аялалд илүүтэй хэрэгтэйг ойлгож байгаа байх.

Биеийн давхрага буюу дотуур хувцас –  Base Layer

Хүний биеийн арьсанд шууд хүрэлцдэг хувцас нэн чухал үүрэгтэй. Учир нь хөлсийг өөртөө шингээн авч гадагшлуулан, биеийг хуурай, дулаан байлгах гол зүйл. Тиймээс полистр болон мерино ноосон материал яг таардаг.

Дотуур өмд

Ямар загварыг сонгох нь өөрийн хүсэлт боловч агаар сэлгэх боломжтой, амьсгалдаг синтетик болон ноосон материал байх хэрэгтэй.

Хөхний даруулаг – Bra

Зурагт үзүүлсэн шиг түгжээ, дэгээгүй спорт загварын дарууллаг илүүтэй тохиромжтой.

Богино цамц (футболка) – Т-shirt

Хөнгөн синтетик эсвэл ноосон, ханцуйтай болон ханцуйгүй цамцууд алхаж явхад сэрүүхэн хөнгөн байдаг. Мэдээж ханцуйгүй бас хүзүүгүй бол агаар сэлгэлт сайтай, эсрэгээр байвал нарнаас илүү хамгаална гэх мэт.

Үргэлжлэл бий…

Цасан нурангиас сэргийлэх нь – 2

Цас газар унахаасаа ч өмнө агаарт хайлж хэлбэр дүрс нь өөрчлөгдөж эхэлдэг. Цасны шинж чанар ингэж хувирах нь хоорондын холбоосонд өөрчлөлт оруулж дулаан эсвэл хүйтэн байхаас хамаарч нэг бол сайн барьцалдаж, эсвэл бутран үйрдэг.

Тэгвэл дээр дурьдсан 2 төрлийн нурангийн үед цас ихэвчлэн өдрийн нар ид шарах үеэр, цас дөнгөж хайлах буюу хэлбэр дүрс нь өөрчлөгдөн хоорондын холбоос сулрах үед нурж эхэлдэг байна.

Ялангуяа хад чулуу, мод зэрэг нь цасан дунд байвал нарын гэрэл тусах үед харилцан адилгүй дулаан шингээх буюу температурын зөрүү гарсанаас яг доор нь байгаа цасаа суллан цасыг нураах нэг шалтгаан болж байдаг.

Тиймээс цасны нурангаас сэргийлэхийн тулд:

  • Газрын хэвгийг сайтар ажиглах / хамгийн эрсдэлтэй 30-50 хэмийн налууг онцгой анхаарах/
  • Өдрийн нар мандах үе буюу агаарын хэм өөрчлөгдөх үеэр тухайн эрсдэлтэй газраар, доогуур явахгүй байх
  • Гуу жалга гэх мэт цас хуралдаж, хунгарладаг газараар анхаарал болгоомжтой явах, болж өгвөр тойрч гарах
  • Налуу газар цасан дунд хаа нэгтээ хад чулуу, мод байгаа эсэхийг харж доогуур нь явах үед хурдан анхаарал болгоомжтой гарах
  • Өөрийн дээр цана, снөүбоардаар гулгаж байгаа хүмүүсийг үргэлж сайтар ажиглаж байх зэрэг энгийн наад захын анхааруулгыг санаж явах хэрэгтэй.

Сонирхуулж хэлэхэд хүний гарын алга буюу хуруунууд өнцгийн сайн хэмжүүр болдог байна. Цасыг гүехэн хавтгайлж ухаад хуруугаараа хазгайг бас ойролцоогоор мэдэж болно.

Хавтангийн гулсалт

Хавтангийн гулсалт бол өмнөх хоёроосоо арай өөр төрлийн нуралт бөгөөд уулын урд хойно, баруун зүүнд байна уу, салхи хаанаас үлээж цасыг хааш нь хунгарлаж байгаа, цаг агаар яаж өөрчлөгдөв, өмнөх цас хэзээ оров гэдгээс их хамаардаг ба үүсэх хүчин зүйл нь бас өөр.

Мөн цасны өнгө /саарал бараан/, гишгэхэд сонсогдох дуу /үйрч бутарч байгаа/ зэргийг бас анхаарч ажиглах ёстой болдог.

Цасны хавтан нь дээр нь явж байгаа хүний нэг бол яг хөл доороос эхлэн нурдаг ба эсвэл газрын дээрээс нь эхлэн чарга дээр суусан мэт авч нурдаг.

Үргэлжлэл бий…

Нарнаас хамгаалах тос, зөв хэрэглээ

Тэнгэр цэлмэг байна уу, бүрхэг байна уу хамаагүй нарны хэт ягаан туяа (ultraviolet radiation – UV) өндөр ууланд үргэлж хүний биед хүрч, арьсанд нөлөөлж байдаг.

Үр дүнд нь наранд түлэгдэх, арьс гэмтэх, нөсөөтөх, харшил үүсэх бүр цаашилбал хорт хавдар тусах эрсдэлтэй.

Мэдээж түүнээс хамгаалах арга зам байдгийн нэг нь нарнаас хамгаалах тос.

Нараас хамгаалах тосон дээр Sun Protection Factor (SPF) гэсэн ардаа  тоо бүхий бичиг байдаг.

Эдгээр тоон үзүүлэлтүүд нь дараах хэмжээгээр нарнаас:

  • SPF 15   – 93% UV
  • SPF 30   – 97%  UV 
  • SPF 50   – 98%  UV 
  • SPF 100 – 99%  UV – хувиар тус тус хамгаалдаг.

Дээрхээс харвал SPF50 болон SPF100 хоёр бараг ялгаагүй буюу 1%-ийн зөрүү байгаа ба 100% нарнаас хамгаалдаг тос гэж одоогоор байхгүй юм.

Тосыг хэзээ, хир ойрхон түрхэх хэрэгтэй вэ?

  • Уулын аялалд наранд гарахаас 15 минутын өмнө түрхэх хэрэгтэй.
  • Мөсөн гол, цас мөстэй газраар бол 2 цаг тутам тосоо сэргээж түрхвэл сайн.
  • Нимгэн арьстай хэсэг болох хамар, чихээ илүүтэй хамгаалах хэрэгтэй. Нар газраас буюу цас мөсөнд ойж доороос тусдаг тул хамрын нүхний дотор үзүүр, эрүүн доор, чихний үзүүр хэсэгт заавал түрхэх хэрэгтэй.
  • Нусаа нийхдээ тос түрхсэн хамраа гараараа чимхэж, шувтарч  болохгүй. Хурууны өндөгөөр нэг нүхээ дарж нөгөө нүхээр хүчтэй нийж гаргах нь тосыг арчиж, арилгахаас сэргийлнэ.
  • Тосны хамгаалах чадвараас илүүтэй зөв, гүйцэд түрхэх чухал байдаг.
  • Духан дээрээ тосоо бага түрхэхгүй бол хөлстэй урсаж нүд рүү орж хорсгон юм харахгүй болдог талтай.

Ус болон хөлсний хамгаалалттай тос

Тосны хамгаалах чанарыг сайжруулах үүднээс тодорхой хэмжээгээр ус хөлсөнд урсан алга болохгүй байхаар үйлдвэрлэдэг бөгөөд 40 болон 80 минут хамгаалах гэсэн 2 үзүүлэлттэй байдаг байна.

Тосны агууламжид орсон химийн найрлага эмзэг, мэдрэмтгий арьстай хүмүүст тун чухал бөгөөд ямар ч үед харшил өгөхөөргүй байх ёстой тул эмч болон мэргэжлийн хүмүүстэй сайн зөвлөөрэй.

Мөсний сүхний оосор, зөв хэрэглээ

Мөсний сүх буюу ice axe-ийг бугуйнаасаа болон өөрийн биеээс оосроор холбох нь авиралтын явцад алдаж унагахаас сэргийлдэг.

Мөсний сүхээ унагаж алдвал цаашид авиралт гүйцэтгэх боломжгүй болж буцах замд ч эрсдэл үүсэх тул энэ оосор тун чухал үүрэгтэй.

Мөн гулгаж унах үед мөсний сүхээ цасанд зоож зогсооход бугуйн оосор шууны атгалтад нэмэр болох бөгөөд түүнийг алдахаас давхар сэргийлнэ.

Зориулалтын үйлдвэрийн сунаж агшдаг оосороос гадна слинг болон туслах нарийн олсоор үүнийг хийх боломжтой ч түүний уртыг зөв тааруулах нь аюулгүй ажиллагаанд нэн хамаатай юм.

Биеээс бэхэлсэн оосор богинодвол хангалттай сунгаж, газар гүйцэт зоох боломжгүй бөгөөд хөдөлгөөн туших сул талтай.

Харин уртадвал өөдөө өгсөх үед унжиж буй урт оосор өвдөгөнд орооцолдон урагш тээглэн унах аюултай байдаг.

Мөн мөсний сүхээ үүргэвчиндээ бэхэлсэн бол оосрыг нь сайн хумин хөврөхгүй ороох хэрэгтэй.

Учир нь уруудах үед мөсний сүхний оосор үүргэвчнээс суларч нуруу даган унжсанаас болж мөсний тах буюу crampon-ны арын өсгий талын шүдэнд тээглэн урагш годройтон унах тохиолдол гардаг.

Тиймээс арын хүн урд яваа хүний үүргэвч, мөсний сүхний оосор уяа унжиж яваа эсэхийг харж, анхааруулж явах хэрэгтэй.

Жижиг алдаа, хайнга байдал том эрсдэл дагуулах боломжтой тул ууланд анхаарал болгоомжоо хэзээ ч алдаж болохгүй.

Цасан нурангиас сэргийлэх нь – 1

Ууланд цас нурах эрсдэл нь тухайн улирал, цаг агаар, температурын өөрчлөлт, хур тундас, салхины хурд, чиг, уулын хазгай налуу болон хаана байгаагаас хамаарах ба заримдаа хүний хүчин зүйлээс үүсдэг.

Цасан нуранга нь дараах 3 төрөлд хуваагдана. Үүнд:

  • Хуурай цасны
  • Нойтон цасны
  • Хавтангийн гулсалт

Хуурай цас гэдэг нь усны агууламж, чийг багатай цасыг хэлэх бөгөөд агаарын хэм харьцангүй хүйтэн, цас хайлмагтаагүй үед болон хуурай цаг агаартай ( Монгол улс ) газар илүүтэй хуурай цас нурах тохиолдол их.

Хуурай цас нурах үед хурд нь секундэд 125 м хүртэл нэмэгдэж болох тул богино хугацаанд ихээхэн талбайг хамардаг, нурах чиглэлд хүн байгаа тохиолдолд анзаарах, зугтах цаг маш бага байдаг тул илүү аюултайд тооцогддог байна.

Мөн хуурай цас нь нурахдаа урдаа агаарыг түрж явдаг тул цохилтын долгион үүсэж, уг цохилтын хүчээр ихээхэн хэмжээний эвдрэл сүйрэл учирч болдог.

Хуурай цасны ширхэг маш нарийн тоосонцор хэлбэртэй тул хүний чих, хамар, уушиг гээд онгорхой нүх сүвийг битүүлэн амьсгал боогдон амь насаа алдах эрсдэлд оруулдаг.

Нойтон цасны нуранга нь харьцангуй хүнд тул удаан, масс ихтэй байдаг. Хурд нь ойролцоогоор секундэд 40 метр хүртэл нэмэгддэг ба холоос харж амжвал зайлах боломжтой.

Ихэвчлэн 0 хэмээс дээш буюу нэмэх хэм рүү дөнгөж орох үеийн дулаанд цас усжиж хоорондоо барьцалдаж эхлэн хүндрэх үед биеээ даалгүй жингээрээ доош гулсан унадаг байна. Манай оронд харьцангуй ховор тохиолддог бол цас их унадаг, илүү дулаан газар ( Жишээ нь Европ ) ийм нуралт байнга шахуу болдог.

Дээрх хоёр төрлийн цас нурах магадлал тухайн газрын хэвгий хир налуу байхаас ихээхэн хамаарна.

Зурагт үзүүлснээр 30-50 хэмийн налууд цас хуралдаж, аажим өөрөө бөөндөө нуран унах эрсдэл хамгийн өндөр байдаг ба түүнээс бага хэм буюу нам хазгайд гулсах нь бага, илүү хэм буюу налуу эгц бол цас хуралдаж амжилгүй бага багаар тогтохгүй доош унаж байдаг байна.

Тиймээс ууланд аялж, авирахдаа газрын налууг сайтар ажиглаж, хэмжиж сурах хэрэгтэй.

Жишээ нь дээрх зурагт 2 мөсний сүхийг ижил урттай, 90 хэмээр солбиж бариад газрын хэвгийд үзүүрүүдийг тулгаж шалгаж үзэх аргыг харуулжээ. Хэрвээ 2 үзүүр газарт тулж байвал 45 хэм, дээд үзүүрт хүрэхгүй бол түүнээс бага, харин дээд үзүүр зоогдож байвал түүнээс их гэсэн үг.

Үргэлжлэл бий…

Уулын гутал – 2

Уулын аяллын хувцас хэрэгсэлд мөнгө хэмнэж болдоггүй нэг зүйл бол яах аргагүй уулын гутал. Таны хөл, хуруу ямар ч мөнгөнөөс хямд байхгүй.

Өндөр уулын хүйтэн цаг агаар, хазгай хэвгий, хад чулуу, мөс цастай газар хамгийн найдвартай хамгаалалт бол сайн гутал.

Уулын гутлыг зөв сонгох нь нарийн судалгаа, зөвлөгөө шаарддаг. Туршлагатай уулчид, аялагчид таньд хамгийн сайн мэдээллийг өгнө.

МАТЕРИАЛ

Синтетик гутал

Энгийн хялбар замаар авирах бол хөнгөн синтетик гутал хангалттай. Ийм гутал полистер, нейлон утсыг хольж нэхсэн уян материалтай, хөлд тухтай зөөлөн байдаг.

Уулын хормой хавьд ойр зуур алхаж, үндсэн отогоос холдохгүй аялалд илүүтэй тохирно.

Харин эгц огцом өөд, мөс цастай замаар авирахад хөлөнд хангалттай түшиг, тулгуур өгч чаддаггүй. Мөн 2 давхар буюу бойтогтой гутал шиг дулаан биш байдаг.

Арьсан гутал

Жинхэнэ болон хиймэл арьсан гутал нь өмсөхөд мөн тухтай, амархан хөлд хэвшдэг, хад чулуунд тэсвэртэй.

Ийм гутлын түрий ихэвчлэн шагай давсан байдаг тул хөлийг сайн хамгаалдаг.

Давхар зузаалга, дулаалгатай учир синтетик гутлыг бодвол хүнд байдаг ч 2 давхар, бойтогтой гутлыг бодвол арай хөнгөн.

Хавар, намар, зуны улиралд 4000 м хүртэл өндөрт өмсөх боломжтой.

Пластик гутал

Пластик гутал нь 3-аас дээш буюу олон хоногоор шөнө, өдөр үргэлжилсэн авиралтад таарах, уснаас бүрэн хамгаалсан, хөлийг хуурай байлгадаг, гаргаж хатаах, өмсөөд унтаж болох дотроо давхар бойтогтой байдаг. Харьцангуй хүнд жинтэй ч найдвартай гутлын тоонд орно. 4000-6000 метрийн өндөртэй ууланд өмсөх боломжтой ( Aconcagua, Denali, Elbrus гэх мэт )

Цас ихтэй, өндөр ууланд зориулсан өөрөөсөө түрийтэй гутлууд нь мөс цас түрий рүү орж, хөл норохоос сайн хамгаалдаг. Ийм гутлууд хагас урттай 4000 – 7000 метрийн, бүтэн урттай түрий бүхий 8000 метрээс дээш өндөрт өмсөх гэсэн хоёр ангилалд хуваагддаг. Мөн өөрөөсөө түрийгүй ч тухайн өндөрт зориулсан La Sportiva Baruntse, Spantik зэрэг сайн, дулаан гутлууд бий.

Жишээ нь дээрх хагас урттай түрий бүхий гутлыг 7000 метрийн өндөртэй буюу Lenin Peak, Baruntse зэрэг оргилуудад өмсөх боломжтой бол

бүтэн урт түрийтэй 8000 метрээс дээш өндөрт тусгайлан зориулсан давхар бойтогтой гутлуудыг Эверест болон бусад 13 оргилуудад өмсөж болно.

ГУТЛЫН УЛ

Уян материалтай, зөөлөн ултай гутлыг ууланд алхах, налуу багатай газраар авирахад өмсдөг. Авирах газрын хад чулуу, хэвгий хазгайг сайн мэдэрч, наалдаж явах боломжтой. Харин эгц өгсүүр өөд авирахад улаараа нугаран, тогтворгүй тул өмсөх хэрэггүй.

Дунд зэргийн хатуулагтай бага зэрэг нугардаг ултай гутал бас байдаг. Хадны хагархайгаар авирах, бага налуутай мөс цасанд өмсөж болно. Энгийн алхалтын хадаас, автомат биш мөсний тах зүүж болох ч өндөр ууланд харин тохиромжгүй.

Хатуу ултай, нугардаггүй гутлыг мөс цасанд техникийн авиралтад өмсдөг. Учир нь биеийн жинг хөлийн хуруунууд дээр урагш төвлөрүүлж болдог тул хойд хэсэг нь доошоо нугардаггүй. Эгц мөс, хадан нүүр өөд авирахад, бүтэн болон хагас автомат мөсний тахын хамтаар хэрэглэдэг.

Харин бага налуутай, эсвэл тэгш газар удаан өмсөж алхахад хөлийн улаар өвддөг тул тухгүй байдаг.

Уулын гутлыг таарч байгаа эсэхийг шалгахдаа өмсөөд үдээсийг сайн үдээд газар өшиглөж хөлийн хуруу урагшаа гүйж байгаа эсэхийг үзэх хэрэгтэй.

Загвараасаа хамаараад уулын гутлыг 1-2 размер томыг сонгодог ба багадуулвал уулнаас буух үед хөлийн хуруу тулж өвдөх, хүйтэнд даарч хайрагдах эрсдэлтэй.  

Ихэнх уулын гутал Европ хэмжээ бүхий шошготой байдаг ба өмсөж шалгахдаа уулын зориулалтын оймс өмссөн байхаа мартав.

Мөн өөрийн мөсний тах ( crampon ) -д таарах эсэхийг урьдчилан шалгаж урдаа ховилтой эсэх (өндөр уулын гутлууд ардаа заавал ховилтой байдаг), хагас болон бүтэн автомат мөсний таханд таарах эсэхийг нягтлаарай (хэрэгсэл цэснээс мөсний тахны тухай дэлгэрэнгүй мэдээлэл авах боломжтой).

Улны хувьд Vibram төрлийн, халуун хүйтэнд тэсвэртэй, хальтирч гулгах нь бага бөгөөд хээ, зууралт сайтайг сонгохыг зөвлөе.

Холбоо барих

Утас: 9911-5377

Email: uulchin.mn@gmail.com

Хаяг: УБ, Хан-Уул дүүрэг, 1-р хороо, 14210, Олимпийн Хороо, 409 тоот